Volgens een recent rapport van het milieuprogramma van de VN (UNEP) zal de wereld door de (gewenste) opwarmingsgrens van 1,5°C schieten. We zullen er aan moeten werken om onder die veilig geachte grens te blijven, maar de opstellers van het rapport waarschuwen dat dat wel tientallen jaren in beslag zou kunnen nemen. Elke vijf jaar vertraging in het verminderen van de uitstoot voegt minstens 0,1°C toe aan de piektemperatuur, stelt mede-auteur Joeri Rogelj, klimaatwetenschapper aan het ICL.
De laatste jaren stelden de VN steeds dat ondanks slechte cijfers die 1,5°C-grens nog steeds haalbaar zou zijn. Nu erkennen de VN dat dat inmiddels een utopie is geworden gezien de klimaatinactiviteit (-verlamming?) die heerst in vrijwel alle grote broeikasgasveroorzakende landen in de wereld (dus de rijke landen).
Dat wil niet zeggen dat de VN afziet van het streven naar een gezond klimaat. De opstellers van het rapport raden sterk aan de buitensporige opwarming te beperken en de temperatuur vervolgens terug te brengen naar de overeengekomen drempel van 1,5°C. Dat zal echter nog steeds decennia van toenemende weerrampen, een stijgende zeespiegel, uitstervingen en smeltend ijs en gletsjers betekenen, waarschuwen ze. “De mensheid schiet te snel voorbij de grens om een klimaatcatastrofe te voorkomen”, zegt VN-secretaris-generaal António Guterres.
“De verzengende hitte, de woedende bosbranden en de dodelijke overstromingen van deze zomer zijn een waarschuwing voor wat ons te wachten staat. We moeten ervoor zorgen dat de overschrijding van de 1,5°C zo klein en kort mogelijk is. Dat vereist een grote aanscherping van onze ambities”, aldus VN-secretaris-generaal.
Nieuwe strategie
Na een periode van opwarming boven de grens, voorziet de nieuwe strategie van de VN in een terugkeer naar de veilige zone onder de 1,5°C door een einde te maken aan het gebruik van fossiele brandstoffen en een manier te ontwikkelen om de koolstofdioxide-uitstoot van de industrie uit de atmosfeer te halen. “We moeten leren leven met deze warmere wereld,” aldus Richard Betts, klimaatwetenschapper aan de universiteit van Exeter en medeauteur van het rapport. “Er is echter nog steeds veel dat we kunnen doen om de opwarming te beperken.”
Het meest optimistische scenario is de opwarming onder de 1,8°C te houden rond het midden van deze eeuw, maar dat is alleen haalbaar als de grote uitstoters ook daadwerkelijk aan de slag gaan met klimaatbeschermende maatregelen en voorzieningen. Het huidige beleid zal de temperaturen eind van deze eeuw opdrijven naar 2,6°C boven het voorindustriële tijdperk (ergens midden 19de eeuw, maar dat is niet altijd even duidelijk; as).
Overheden zullen volgens UNEP-baas Inger Andersen beter hun best moeten doen om zich aan te passen aan de verergerende opwarming, die de armen het hardst treft, omdat sommige gevolgen simpelweg niet te vermijden zijn. Tijdens deze overgangsperiode zullen meer mensen sterven of ziek worden als gevolg van de extremere klimaatveranderingen maar ook door voedseltekorten.
In die periode zal de voedselproductie dalen, zullen mensen (dus) honger lijden, watertekorten zullen verergeren, economieën zullen eronder lijden en zullen veel soorten leven uitsterven. Daarbij wordt verwezen naar de recente ramp in Tibet en Nepal met vloedgolf die het gevolg was van het afbreken van een stuk van een Himalayagletsjer. Die zou vooral een gevolg zijn van de opwarming van de aarde.
Het rapport waarschuwt voor ‘kantelpunten’ met onomkeerbare en escalerende effecten, waaronder het verlies van de ijskappen van West-Antarctica en Groenland, het verlies van het Amazonewoud en het stilvallen van het Noord-Atlantische golfstroom dat een groot deel van Europa warm houdt.”Sommige gebieden zouden min of meer onverzekerbaar of zelfs onbewoonbaar kunnen worden”, aldus het rapport.
Koolstofverwijdering
De laatste fase van overschrijding is het afkoelen van de planeet door koolstofdioxide uit de atmosfeer te verwijderen en ergens op te slaan. Het rapport stelde dat de traditionele aanpak hiervoor het planten van meer bomen is, maar dat het planten van bomen de wereldwijde temperatuur hoogstens met 0,1°C zou kunnen verlagen, aldus de auteurs. Ze concludeerden dan ook dat er extra technologische ingrepen nodig zullen zijn om de overmaat aan broeikasgassen in de atmosfeer te verwijden te verwijderen.
CO2-verwijdering heeft steeds meer aandacht gekregen sinds het VN-klimaatforum erkende dat deze strategie noodzakelijk is om de klimaatdoelstellingen te halen. Het rapport suggereert echter dat om terug te keren naar 1,5°C het verwijderen van tientallen miljarden tonnen CO2per jaar gedurende tientallen jaren vereist is, een hoeveelheid die duizenden malen groter is dan wat CO2-verwijderingstechnologieën tot nu toe hebben bereikt.
Dat doet klimaatwetenschapper Bill Hare van Climate Analytics verzuchten: “Hoewel UNEP goed beschrijft in welke put we terecht zijn gekomen, laat het ons slecht zien dat er een uitweg is.”
Het probleem is overigens niet dat we niet weten hoe we een klimaatramp moeten voorkomen, maar dat een groot deel van de broeikasgasproducerende wereld weigert dit probleem aan te pakken (er zijn ten slotte grotere problemen op de aarde (nietwaar)?