De delen van Europa waar het nachtminimum niet onder de 20°C komt (afb: Rapport World Weather Attribution)

Deze zomer laat zien dat bij een opwarming van de aarde van 1,4 °C extreme hitte de grenzen van het aanpassingsver-mogen van onze samenlevingen al bereikt. Slechts enkele weken na een zware hittegolf die alle meirecords brak, wordt Europa getroffen door een nieuwe, grote hittegolf die zowel juni- als jaarlijkse records verbreekt. Dit is bijzonder opmerkelijk, aangezien juni historisch gezien niet de warmste maand in West-Europa is. In Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje en Zuid-Engeland lopen de temperaturen 5°C tot 12°C op boven het seizoensgemiddelde, als gevolg van een aanhoudend hogedrukgebied. Dit patroon heeft hete lucht vanuit Noord-Afrika naar de regio getransporteerd en tegelijkertijd gezorgd voor een heldere hemel en veel zonneschijn, wat de hitte verder heeft verhoogd, zo blijkt uit een flitsonderzoek van World Weather Attribution. Onder soortgelijke omstandigheden zouden de maximum temperaturen zonder klimaatverandering enkele graden lager hebben gelegen, stellen de onderzoekers.
Hittegolven vormen een ernstige bedreiging voor de menselijke gezondheid en hebben een groot effect op ecosystemen. In de zomer van 2022 stierven meer dan 60 000 mensen in Europa als gevolg van extreme hitte. Zelfs in de daaropvolgende zomer, die aanzienlijk koeler was, werden meer dan 47 000 hittegerelateerde sterfgevallen geregistreerd (Gallo et al., 2024). Vorig jaar eiste de eerste hittegolf in Europa, die ook eind juni toesloeg, naar schatting 2300 levens in slechts twaalf Europese steden (Grantham Institute, 2025).
Naast de oversterfte heeft extreme hitte gevolgen voor ecosystemen, infrastructuur en het dagelijks leven. De hoge temperaturen stuwen de vraag naar koeling naar het hoogste niveau in minstens 45 jaar, terwijl het risico op bosbranden aanzienlijk toeneemt, met name in Spanje en Frankrijk .

Frankrijk behoort tot de zwaarst getroffen landen en meldt al minstens 40 doden, wijdverspreide schoolsluitingen, afgelaste buitenevenementen en grote verstoringen in het treinverkeer, omdat de extreme hitte leidt tot thermische uitzetting van de sporen en schade aan de bovenleidingen . De droogte neemt toe, met een bodemvochtigheid die recordlage seizoenswaarden nadert en een stijging van 20% in het aantal spoedeisende medische oproepen (Joubioux, 2026; Peseckyte, 2026a; Reuters, 2026; Straits Times, 2026).

Kerncentrales

De hittegolf zet ook de Europese energiesystemen onder druk. Zo ontstond in Italië stroomuitval als gevolg van het sterk toegenomen gebruik van luchtbehandelingssystemen. Franse kerncentrales die gekoeld worden door water uit de Rhône en de Garonne kregen problemen met koeling. Aangezien Frankrijk een belangrijk onderdeel vormt van het elektriciteitsnet van het continent, kunnen beperkingen in de energieproductie de regionale stroomvoorziening onder druk zetten, wat kan leiden tot hogere elektriciteitsprijzen en de groeiende energieatekorten in Europa tijdens de zomer kan verergeren.

Onderzoekers uit Zweden, Denemarken, de Verenigde Staten, Nederland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk werkten samen om te beoordelen in hoeverre door de mens veroorzaakte klimaatverandering de waarschijnlijkheid en intensiteit van de extreme hitte in West-Europa heeft beïnvloed. De analyse richt zich op de drie warmste dagen en nachten in het meest getroffen gebied en een aanvullende analyse van de negentien hoofdsteden van de getroffen landen.

Hittedoden

Hittegolven eisen in Europa meer levens dan alle andere natuurrampen samen. Naarmate de temperaturen blijven stijgen, vergroten vergrijzende bevolkingen, het groeiende aantal van chronische zieken en een ongelijke toegang tot koeling en hittebestendige woningen de kwetsbaarheid, waardoor de druk op de gezondheidszorg toeneemt.

In 1976, toen enkele van de vorige Europese records werden gevestigd, zouden de temperaturen van 2026 in juni vrijwel onmogelijk zijn geweest en ook zeer onwaarschijnlijk op elk ander moment van het jaar. In 2003, de eerste grote hittegolf van deze eeuw, zou dergelijke hitte overdag nog steeds zeer zeldzaam zijn geweest, ongeveer tien keer minder waarschijnlijk dan nu, terwijl nachttemperaturen zoals deze juni meer dan honderd keer minder waarschijnlijk in 2003.
In grote delen van West-Europa warmt juni sneller op dan welke andere maand ook. Bovendien stijgen de maximumtemperaturen overdag sneller dan de nachttemperaturen, hoewel beide veel sneller stijgen dan de wereldwijde opwarming. De hoogste dagtemperaturen stijgen ongeveer drie keer zo snel als de wereldwijde opwarming en de nachttemperaturen ongeveer twee keer zo snel. Veel hoofdsteden beleven niet alleen hun warmste driedaagse periode in juni, maar ook de warmste driedaagse periode sinds 1950, volgens de ERA5-gegevens. Door de wereldwijde opwarming worden deze zeer hoge temperaturen echter nu regelmatig verwacht tijdens de zomermaanden in veel hoofdsteden.

Koeler

Dit betekent dat een vergelijkbare hittegolf in juni 1976 overdag ongeveer 3,5°C koeler zou zijn geweest en in 2003 ongeveer 2°C koeler. De nachttemperaturen zouden in juni 1976 ongeveer 2,4°C koeler zijn geweest en in juni 2003 ongeveer 1,3°C koeler.
De huidige hittegolf vindt plaats onder een circulatiepatroon dat grotendeels vergelijkbaar was met historische voorbeelden (een zuidelijke stroming). Een vergelijkbaar circulatiepatroon produceert echter nu aanzienlijk hogere temperaturen dan in het midden van de 20e eeuw, omdat de klimaatbasislijn is opgewarmd.

Omdat de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid bijzonder gevaarlijk is voor de menselijke gezondheid, hebben we ook de WBGT (de nattebolwereldtemperatuur) geanalyseerd. Tijdens deze hittegolf (18 tot 29 juni) overschreden (hoogstwaarschijnlijk) 45% van de Europese steden de drempelwaarden voor de WBGT binnenshuis.
Deze zomer laat zien dat bij een opwarming van de aarde van 1,4 °C extreme hitte de grenzen van het aanpassingsvermogen van onze samenlevingen al bereikt. De analyse zou aantonen dat intense hitte zelfs in de recente geschiedenis snel toeneemt, met dergelijke gebeurtenissen die sinds 2003 tientallen tot honderden keren waarschijnlijker zijn en 50 jaar geleden vrijwel onmogelijk waren. Het recept is bekend. Een snelle uitbanning van fossiele brandstoffen is wezenlijk als we nog hogere temperaturen en de gevolgen daarvan in de toekomst willen voorkomen, schrijven de onderzoekers.

Bronnen: New York Times, World Weather Attribution