Tropisch regenwoud kan zich snel weer ‘oprichten’ (afb: reassembly.de)

Kunnen gebieden die ooit bedekt waren met tropische regewouden met de daarbij behorende soortenrijkdom zich weer herstellen na te zijn kaalgekapt? Dat vroegen onderzoekers van, onder meer, de TU Darmstadt zich af. De ‘veerkracht’ van die voormalige regenwouden bleek verbazingwekkend groot, stelden de onderzoekers. In zo’ dertig jaar was een groot deel van de soorten weer volop aanwezig. Voorwaarde is (natuurlijk) wel dat dat alleen maar kan gebeuren als er in de buurt nog onaangetast regenwoud aanwezig is.Tropische regenwouden herbergen bijna tweederde van alle gewervelde diersoorten en driekwart van alle boomsoorten. Ze vormen het meest soortenrijke landecosysteem op aarde. Meer dan de helft van deze diverse regenwouden is echter al gekapt en hun oppervlakte blijft drastisch krimpen, voornamelijk door landbouw (inclusief veeteelt).
Het antwoord op de vraag is verrassend duidelijk en bemoedigend positief: bomen regenereren snel in landbouwgebieden zodra het landgebruik stopt. Ook een grote verscheidenheid aan diersoorten vestigt zich daar opnieuw. De biodiversiteit herstelde zich binnen 30 jaar tot meer dan 90% van het oorspronkelijke niveau.
In die periode keerde driekwart van de dier- en plantensoorten die kenmerkend zijn voor oerbossen terug. Dit geldt in ieder geval voor het onderzoeksgebied in de regio Chocó in het noordwesten van Ecuador aan de grens met Panama, een gebied waar nog maar weinig oerbossen en grotere secundaire bossen voorkomen. Deze vormen het reservoir voor veel terugkerende dier- en plantensoorten.
Onderzoekers van meer dan dertig universiteiten en instellingen hebben voor het eerst het natuurlijke herstel van zestien verschillende groepen organismen (dier-, plant- en bacteriesoorten) in detail onderzocht. In totaal werden 62 gebieden vergeleken, die allemaal al tientallen jaren beschermd worden door de Ecuadoraanse natuurbeschermingsorganisatie Jocotoco en onderdeel uitmaken van een groot natuurreservaat: actief gebruikte weilanden en cacaoplantages, secundaire bossen van verschillende leeftijden die voorheen als weilanden en plantages werden gebruikt en ongerepte oerbossen.
“Regenwouden, als complexe ecosystemen en soortenrijke gemeenschappen, vertonen een opmerkelijke veerkracht en het vermogen om terug te keren naar hun oorspronkelijke staat”, stelt hoofdauteur Timo Metz van de TU Darmstadt, die de uitgebreide analyses uitvoerde en samenvatte als onderdeel van zijn promotieonderzoek. “Deze stabiliteit is vaak theoretisch gemodelleerd, maar tot nu toe was het niet mogelijk om deze aan te tonen op basis van zulke uitgebreide empirische gegevens.”

Herstel regenwoud zou binnen een mensengeneratie veel van het oude terugbrengen (afb: Timo Metz et al./Nature)

“De vele snel terugkerende diersoorten profiteren niet alleen van het bosherstel, maar spelen er ook een cruciale rol in. Vleermuizen, apen en andere zoogdieren, evenals vogels, brengen boomzaden terug naar de gekapte gebieden, mestkevers begraven de zaden in de grond en honderden andere diersoorten zorgen voor de bestuiving”, zegt medehoofdauteur Nico Blüthgen.
Martin Schaefer, directeur van Jocotoco en samen met Blüthgen initiatiefnemer van het onderzoek stelt dat 75% van de soortensamenstelling en 90% van de biodiversiteit in een mensengeneratie terugkeert. “Die bevindingen tonen aan hoe effectief we de natuur kunnen beschermen. Door land aan te kopen en te beschermen, kunnen we de diversiteit van het leven en de fundamenten van onze samenlevingen behouden: bodem, water en de bestuiving van de planten die de basis vormen van onze voedselvoorziening.”

In totaal hebben de 41 onderzoekers, voornamelijk uit Duitsland en Ecuador, gekeken naar meer dan 8.500 soorten. Eerdere studies in Midden- en Zuid-Amerika hebben ruimschoots aangetoond dat het meer dan 100 jaar duurt voordat de oorspronkelijke diversiteit en biomassa van bomen volledig hersteld zijn. Voor de meeste diersoorten was het echter grotendeels onbekend of en hoe snel ze zich konden herstellen.

Verschillen

De nieuwe studie bracht aanmerkelijke verschillen tussen soortgroepen aan het licht. Terwijl sommige mobiele diergroepen zich binnen enkele jaren herstelden, hebben gemeenschappen van ongewervelden in het bladerstrooisel of bacteriën in de bodem aanzienlijk langer nodig dan boomsoorten. Een vergelijking tussen weilanden en cacaoplantages toonde aan dat de hersteltijd van de plantages korter was. Doordat de bomen op de plantages bleven staan, waren er in de beginfase al schaduwgevende bomen en begroeiing aanwezig, in plaats van concurrerende grassen.

Wereldwijd worden er inspanningen geleverd om ecosystemen te herstellen. Deze studie laat op indrukwekkende wijze zien hoe snel en effectief deze inspanningen kunnen worden verwezenlijkt. De natuur herstelt zich wanneer ze beschermd wordt. Blüthgen benadrukt het belang van de bescherming van intacte ecosystemen: “De ontbossing in tropische bossen gaat momenteel veel sneller dan de inspanningen op het gebied van natuurbehoud – wereldwijd gaat er jaarlijks vier- tot zesmiljoen hectare verloren. Deze jaarlijkse verliezen zijn bijna even groot als het gecombineerde oppervlak van alle langetermijnherstelprojecten.”
Naast herstel, dat massaal moet worden uitgebreid, moet ook de ontbossing van ongerepte oerbossen stoppen, zoals beloofd in internationale overeenkomsten voor dit decennium, maar nog niet wordt uitgevoerd. Blüthgen: “Bovendien werkt snelle natuurlijke regeneratie alleen zolang er nog voldoende intacte bossen in het landschap zijn die als donorgebieden kunnen dienen.” Er is dus nog maar weinig tijd over voor de dringend noodzakelijke ommekeer in de klimaat- en biodiversiteitscrisis.

Bron: idw-online.de