Bezint eer ge begint (afb: Empa)
Het ontwikkelen van nieuwe materialen en producten die veilig zijn voor mens en milieu vereist een holistische aanpak. Hoe ingewikkeld is het voor bedrijven om aan de bijbehorende eisen te voldoen? Volgens een analyse van het Zwitserse instituut Empa toont aan dat veel van deze eisen al zijn vastgelegd in belangrijke EU-regelgeving. Door de holistische consequent toe te passen kunnen bedrijven al in een vroeg stadium voldoen aan de regelgeving voor hun innovaties, waardoor kostbare missers worden voorkomen, stelt Empa.
Nieuwe chemicaliën, materialen, producten en technologieën moeten vanaf het begin veilig zijn voor mens en milieu en wel gedurende hun hele levenscyclus. Dit is het doel dat de Europese Unie nastreeft. De holistische innovatieaanpak ‘Veilig en duurzaam door ontwerp’ (in Engelse afko SSbD) speelt hierin een centrale rol. Is dat te doen voor bedrijven.
Volgens Empa betaalt die aanpak uit en sluit aan op een groot deel ( zo’n tweederde) van de EU-regelgeving, aldus de analyse. “Veel bedrijven vrezen dat deze holistische aanpak extra regelgevingslasten met zich mee zal brengen”, stelt Empa-onderzoeker Akshat Sudheshwar. “Onze analyse laat duidelijk zien dat SSbD bedrijven een duidelijk voordeel biedt, omdat deze aanpak al in de initiële innovatiefase rekening houdt met veel wettelijke vereisten.”
Als eerste stap identificeerden de onderzoekers de vijftien belangrijkste EU-regelgevingen die met name relevant zijn voor de Europese industrie in alle sectoren en langs de gehele waardeketen, zoals de Chemische Stoffenverordening of de Batterijverordening. De onderzoekers analyseerden vervolgens systematisch elke regelgeving en onderzochten in hoeverre deze aansluit op het SSbD-beoordelingskader.
De studie richtte zich met name op de vraag of de regelgeving bindende eisen bevat, zoals veiligheidsbeoordelingen, of er meetbare criteria zijn vastgelegd, zoals kringlooppercentages of grenswaarden en of er specifieke methoden zijn voorgeschreven, bijvoorbeeld voor levenscyclusanalyses of ecotoxiciteitstesten.
De resultaten werden gepresenteerd in een ‘warmtekaart’ en schetsen een duidelijk beeld: 64% overeenstemming tussen de Veiligheidsrichtlijn Materialen en de onderzochte EU-regelgeving. “Dit betekent dat de SSbD in veel gevallen precies het soort gegevens en beoordelingen vereist dat bedrijven later toch al nodig hebben om aan de regelgeving te voldoen”, stelt Sudheshwar. De regelgeving voor batterijen, kritieke grondstoffen en verpakkingen, evenals de Kaderrichtlijn afvalstoffen, vertoonden een bijzonder hoge mate van overeenstemming.
PFAS
De noodzaak van een dergelijke aanpak is met name duidelijk in het geval van PFAS. De risico’s van deze zogenaamde ‘eeuwige’ chemicaliën waren grotendeels bekend toen ze werden geïntroduceerd, maar werden decennialang genegeerd, met ernstige gevolgen voor het milieu, de gezondheid en de economie. Sudheshwar: “Vandaag de dag betaalt de maatschappij de prijs voor de beslissing die destijds is genomen, omdat die stoffen niet afbreken in het milieu, zich ophopen in organismen en enorme kosten met zich meebrengen. Met een holistische SSbD-aanpak hadden deze risico’s al in een vroeg stadium aangepakt kunnen worden, waardoor de noodzaak voor kostbare sanering decennia later voorkomen had kunnen worden. Het is beter om vroeg te testen en eenvoudig te corrigeren, dan laat en duur te reageren. Dit is precies wat de EU treffend beschrijft met het principe van “vroegtijdig falen en goedkoop falen.”
De studie onthult echter ook de huidige beperkingen van SSbD. Dit is met name duidelijk bij de beoordeling van de impact op de biodiversiteit, die steeds belangrijker wordt voor de rapportage en naleving van regelgeving door bedrijven. Volgens de Empa-onderzoeker ontbreken betrouwbare gegevens, toxicologische informatie en robuuste methoden op dit gebied nog steeds. Het SSbD-beoordelingskader erkent deze lacune expliciet en kan worden aangepast zodra geschikte wetenschappelijke methoden en gegevens beschikbaar komen.
Ondanks deze beperkingen biedt SSbD bedrijven een strategisch voordeel. Wie het raamwerk gebruikt, kan op de lange termijn tegelijkertijd innovatie, concurrentievermogen en milieubescherming versterken. “Natuurlijk vergt SSbD meer inspanning in de beginfase van de ontwikkeling, maar deze extra inspanning betaalt zich op de lange termijn uit. Wie nu iets meer investeert, vermijdt later hoge kosten als gevolg van verboden, sanering of marktcorrecties”, zegt de Empa-onderzoeker. Cruciaal voor bedrijven is dat ze vanaf het begin rekening houden met veiligheid en duurzaamheid en de nodige maatregelen treffen.
Volgens de onderzoekers zal de politiek hierbij moeten helpen. Er zijn prikkels nodig om de wijdverspreide toepassing van SSbD mogelijk te maken: Sudheshawar: “Ondersteuning op korte termijn, zoals versoepeling van regelgeving, verlenging van patenten of economische voordelen, zou het voor bedrijven gemakkelijker kunnen maken om te beginnen.” Tegelijkertijd moet SSbD vaker worden opgenomen in EU-regelgeving, vinden de onderzoekers, niet per se als een verplichte norm op middellange termijn, maar eerder als richtlijn voor de industrie.
Bron: idw-online.de