Natuurbranden in Canada hebben meestal een verkoelend effect maar dat wordt meer dan ongedaan gemaakt door het effect van natuurbranden in Alaska (afb: Max van Gerrevink et al./Nature Geoscience)
De grote bosbranden in het noorden van Canada van de afgelopen jaren hebben gevolgen voor het klimaat die veel verder gaan dan rook en kooldioxide die in de atmosfeer vrijkomen, volgens een nieuwe studie. De studie, waarin werd gekeken naar de verschillende effecten van brand in Noord-Canada en Alaska, was niet alleen maar slecht nieuws: de onderzoekersters ontdekten dat branden in Canada, in combinatie met sneeuwlagen, een netto verkoelend effect hebben. Die afkoeling is echter niet genoeg om op te wegen tegen de opwarmende effecten van de koolstof die is vastgelegd in de bevroren bodem (permafrost) die vrijkomt in de atmosfeer door de natuurbranden.
De studie zou de uitgebreidste poging tot nu toe zijn om de talloze factoren in kaart te brengen die een rol spelen bij de invloed van brand op het klimaatsysteem. Die bevestigt wat lokaler geöriënteerd onderzoek al deed vermoeden.
De onderzoekersters, onder aanvoering van promovendus Max Van Gerrevink van de Vrije Universiteit Amsterdam en zijn promotor Sander Veraverbeke, combineerden historische brandregistraties, satelliet- en klimaatgegevens met kunstmatige intelligentie en brachten vervolgens de netto langetermijneffecten op het klimaat uit meerdere bronnen voor branden in Alaska en West-Canada tussen 2001 en 2019 in kaart. De resultaten geven aan dat branden in Alaska gemiddeld bijdragen aan de opwarming van het klimaat, terwijl branden in Canada over het algemeen een klimaatverkoelend effect hebben.
“Hoewel de meerderheid van de noordelijke bosbranden in Noord-Amerika momenteel een klimaatverkoelende invloed uitoefenen, zal dit waarschijnlijk veranderen naarmate de noordelijke bossen blijven opwarmen”, zei Van Gerrevink. “Er wordt verwacht dat de aanhoudende opwarming de sneeuwbedekking zal verminderen en de duur ervan zal verkorten, wat de netto klimaateffecten van toekomstige branden aanzienlijk kan veranderen, omdat het de dominante bron van koeling door de toegenomen reflectiviteit van sneeuw vermindert.”
Alaska en Canada hebben verschillende ecosystemen. In tegenstelling tot Alaska was een groot deel van Canada bedekt met gletsjers en bevat het uitgestrekte toendragebieden, die minder vaak verbranden dan de noordelijke bossen (taiga). Als gevolg hiervan leidden de branden in Canada, zelfs in de recordbrekende brandseizoenen van 2023 en 2025, niet tot significante dooi van de permafrost, hoewel de rook- en milieuschade nog steeds verwoestend was.
Bovendien werd, wanneer de verbrande gebieden met sneeuw bedekt waren, meer licht door de sneeuw gereflecteerd in plaats van door de grond geabsorbeerd te worden, wat tot een netto afkoelend effect leidde.
Dooiend permafrost
In Alaska is de permafrost kwetsbaarder, dus wanneer branden daar door de regio razen en de permafrost ontdooit, komen grote hoeveelheden opgeslagen koolstof vrij in de atmosfeer, wat leidt tot meer klimaatopwarming.
Dat is op zichzelf al erg genoeg, maar het is potentieel nog veel erger. Medeonderzoekster Michelle Mack van de universiteit van Noord-Arizona stelt dat ongeveer 70% van het aardse Noordpoolgebied zich in Siberië en Eurazië bevindt en dat het daar meer op Alaska lijkt dan op Canada. Dat betekent dat als die gebieden verbranden, we waarschijnlijk een aanzienlijke dooi van de permafrost zullen zien en de daaruit voortvloeiende uitstoot van klimaatopwarmende koolstofverbindingen in de atmosfeer.
De meeste onderzochte branden werden op natuurlijke wijze veroorzaakt door toenemende blikseminslagen en vonden plaats in gebieden ver weg van mensen. Het is dus niet erg waarschijnlijk dat beleidsmakers veel zullen kunnen doen aan brandvermijding. Het is tijd om andere opties te bespreken, stellen de onderzoekersters.
Mack: “Dit is een oproep die we heel serieus moeten nemen. Hoe meer branden er zijn, hoe sneller de permafrost zal ontdooien. Misschien moeten we nadenken over het vertragen van deze natuurbranden. Het zou ons tijd opleveren terwijl we andere oplossingen bedenken.”
“Brandbestrijders en -bestrijdingsinspanningen zouden kunnen proberen prioriteit te geven aan het bestrijden van branden in gebieden die rijk zijn aan permafrost, omdat daar het grootste deel van de koolstof wordt opgeslagen en kwetsbaar is na de brand”, zegt Scott Goetz van de universiteit van Noord-Arizona. “Wanneer rijke organische bodems branden, is er een grote uitstoot van koolstofdioxide in de atmosfeer. Vervolgens, als de dooi van de permafrost volgt, blijft het meer koolstof (in de vorm van methaan; as) uitstoten in de loop van de jaren die volgen op brand.”
Bron: phys.org