Aspecten die een rol spelen bij het verminderen van autoverkeer in steden (afb: Felix Wagner et al./PIK/ERL)
Klimaatbeleid op stadsniveau wint een hoop met het gaandeweg bannen van de auto uit steden, stellen onderzoekers van het Potsdammer klimaatinstituut PIK, om te beginnen met het verminderen van aantal en duur van autoritten in de stad. Dit kan vooral worden bereikt door ervoor te zorgen dat woningen dicht bij stadscentra en werkplekken liggen, waardoor gerichte verdichting van de bebouwing een cruciale factor wordt. De bevolkingsdichtheid en de transportverbindingen in de stad zijn van secundair belang, stellen de PIK-onderzoekers.
Met behulp van tienmiljoen mobiliteitsgegevens uit Berlijn, Boston, Los Angeles, de San Francisco Bay Area, Rio de Janeiro en Bogotá, konden de onderzoekers directe verbanden ontdekken tussen stadsstructuur en autoverkeer, die verder gaan dan louter correlaties. De nieuw ontwikkelde aanpak laat zien hoe planners GPS-gegevens, reispatronen en kunstmatige intelligentie kunnen gebruiken om te bepalen waar in een metropool een bepaalde maatregel de grootste invloed zal hebben.
“Ons model onthult de daadwerkelijke onderlinge afhankelijkheden tussen verschillende stedelijke factoren, zelfs voordat we hun specifieke effecten bepalen”, legt onderzoeksleider Felix Wagner uit.
“Dit verandert fundamenteel de aanbevelingen die op verantwoorde wijze aan planners kunnen worden gegeven. Afstanden tot stadscentra en werkplekken zijn cruciaal. Stedelijke verdichting kan niet op zichzelf worden beschouwd. We moeten begrijpen hoe stedelijke dichtheid zich verhoudt tot secundaire factoren zoals connectiviteit, bereikbaarheid en de keuze van de woonlocatie.”
Een van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek is dat in meer monocentrische metropolen zoals Berlijn en Boston de meest waardevolle locaties voor de verdichting van wijken zijn die in een ring rond het centrum zijn gegroepeerd. Het gebied is hier minder dicht bebouwd, maar het stadscentrum blijft gemakkelijk bereikbaar.
In Boston zou de verdichting idealiter 10 tot 21 km van het stadscentrum moeten reiken. In Rio de Janeiro zou de ringvormige corridor zich tot 40 km van het centrum uitstrekken. In polycentrische steden zoals Los Angeles en groter San Francisco zouden emissies kunnen worden verminderd door verdere verdichting van gebieden met een hoge concentratie aan werkgelegenheid.
Het onderzoek stelt ook de gangbare praktijk in stedelijk onderzoek ter discussie, waarbij stedelijke structurele variabelen als onafhankelijk van elkaar worden beschouwd. Met behulp van een oorzaaksanalyse tonen de onderzoekers aan dat ze in sommige gevallen nauw met elkaar verbonden zijn. Zo zijn bevolkingsdichtheid en wegverbindingen sterk gekoppeld.
Inkomen heeft daarentegen slechts een indirecte invloed op rijgedrag, voornamelijk via de keuze van de woonplaats. Dit onderzoek bouwt voort op een studie van PIK uit 2023, gepubliceerd in Nature Communications, die het belang van de bebouwde omgeving voor koolstofemissies benadrukt. Dat aspect ontbrak tot nu toe in veel economische studies over dit onderwerp.
Verdichting
“Deskundigen op het gebied van stedenbouw bespreken verdichting vaak als een uniform beleid dat wel of niet wordt doorgevoerd”, zegt medeonderzoeker Felix Creutzig. “Onze gegevens laten echter zien dat een enkele maatregel de reistijden in de ene wijk aanzienlijk kan verkorten, terwijl deze twee kilometer verderop weinig effect heeft. Deze ruimtelijke specificiteit ontbrak tot nu toe.”
In Berlijn bijvoorbeeld variëren de emissies per rit tussen -0,8 en +2,9 kilogram CO₂ ten opzichte van het stadsgemiddelde, afhankelijk van de wijk. Dat is een indicatie van het potentieel voor gerichte klimaatbeleidsmaatregelen die zijn afgestemd op de lokale omstandigheden.
Voor wijken die verder van werkgelegenheidscentra liggen, blijkt uit de studie dat stedenbouwkundige maatregelen alleen niet voldoende zijn. Aanvullende strategieën zoals op openbaar vervoer gerichte stadsontwikkeling, beperkingen op nieuwe ontwikkelingen in onbebouwde gebieden, autodeling en thuiswerkregelingen zouden hier nuttig kunnen zijn, stellen de onderzoekers.
Het onderzoek is uitgevoerd als onderdeel van het CircEUlar-project van de Europese Unie. De broncode, waarmee andere onderzoekers voort kunnen bouwen op de methodologie, is beschikbaar op https://github.com/wagnerfe/xml4uf.
Bron: phys.org