Droogte in het Amazonegebied van juni tot en met november 2023 op basis van neerslag- en verdampingsgegevens (SPE-index) (afb: worldweatherattribution.org)
Als ontbossing en klimaatverandering onverminderd doorgaan, zou het Amazonewoud binnen enkele decennia geleidelijk kunnen veranderen in een gedegradeerd, graslandachtig ecosysteem, zo zou blijken uit nieuw onderzoek. De studie zou nieuw inzicht bieden in wanneer het regenwoud mogelijk een kantelpunt overschrijdt, waarop waarna herstel moeilijk zo niet onmogelijk wordt.
“De gevolgen van het overschrijden van een kantelpunt in het Amazonegebied zijn katastrofaal voor de hele planeet”, zegt Bernardo Flores, ecologieonderzoeker aan de universiteit van Santiago de Compostela in Spanje. “We moeten ervoor zorgen dat we die risico’s niet eens in de buurt komen.”
Het Amazonegebied werd vaak als de ‘longen’ van de wereld genoemd, maar buiten of dat echt zo is (de oceanen zouden veel meer zuurstof genereren) komt die zuurstofproductie (en kooldioxideopslag) steeds meer onder druk te staan door de nog steeds niet gestopte ontbossing.
In de afgelopen decennia hebben bosbranden, houtkap, mijnbouw en de uitbreiding van de landbouw een zware tol geëist van het regenwoud. Door de degradatie zijn sommige gebieden, zoals de beruchte ‘ontbossingsboog’ die zich uitstrekt over Brazilië, een bron van koolstofdioxide geworden in plaats van een zogenaamde koolstofput. Recentelijk heeft de regering van president Lula enig succes geboekt bij het terugdringen van de ontbossing, maar het is de vraag of de doelstelling wordt gehaald die in 2030 helemaal terug te brengen tot nul.
Vermindering en achteruitgang van de ecosystemen heeft een daling van de neerslag tot gevolg die weer gevolgen heeft voor de overlevingskansen van de begroeiing. Het afsterven van bomen leidt tot nog grotere droogte enzovoort.
Normaal gesproken bestuderen wetenschappers de effecten van ontbossing en klimaatverandering afzonderlijk, aldus Nico Wunderling, hoogleraar informatische aardwetenschappen aan de universiteit van Frankfurt, die het onderzoek leidde. De nieuwe studie is een van de eerste die beide factoren uitgebreid onderzoekt om een kantelpunt te bepalen, zegt hij.
+3,7°C
In een theoretische wereld zonder ontbossing in het Amazonegebied zou het regenwoud een opwarming van de aarde tot 3,7°C ten opzichte van de voorindustriële tijdperk kunnen weerstaan, zo ontdekten de onderzoekers. Inmiddels is de aarde al met naar schatting 1,4°C opgewarmd en is minstens 17% van het Amazone-regenwoud al gekapt, verbrand of op een andere manier verloren gegaan.
Dat betekent dat een kantelpunt relatief snel bereikt kan worden, concludeerden de onderzoekers. Volgens hun analyse wordt in een scenario waarin 22% of meer van het Amazoneregenwoud verdwijnt, het grootste deel van het ecosysteem kwetsbaar wordt voor ineenstorting bij een opwarming van meer dan 1,5°C.
Als zowel de opwarming van de aarde als de ontbossing in het huidige tempo doorgaan, zou deze gevarenzone volgens Flores over ongeveer 25 jaar bereikt kunnen worden. Volgens Wunderling hoeft het niet zover te komen als als Brazilië erin slaagt de ontbossing te stoppen.
Bron: New York Times