Deeltjesverspreiding in de stratosfeer is een bezopen idee met onvoorziene gevolgen (afb: Siegert et al./Frontiers in science)
De mens heeft onweerstaanbare neiging overal zijnhaar ‘superieure’ techniek in te zetten om vaak door de mens zelf en haarzijn techniek veroorzaakte problemen ‘op te lossen’. Zo zijn allerlei zogeheten geotechnische ideeën voorgesteld om het klimaatprobleem het hoofd te bieden, waarvan de gevolgen onduidelijk, onzeker en mogelijk uiterst riskant (kunnen) zijn. Zo zijn er ideetjes om het ‘eeuwige ijs’ op te Polen te beschermen. Glaciologen en andere deskundigen waarschuwen voor die onbezonnen en gevaarlijke ingrepen en raden ten zeerste aan er niet aan te beginnen. Afscheid van de fossiele brandstoffen is de enige, zekere oplossing.
Plannen om klimaatverandering te bestrijden door het Arctische en Antarctische milieu te manipuleren zijn gevaarlijk en zullen waarschijnlijk niet werken. Die plannen zijn allebehalve een oplossing van de klimaatcrisis en zouden de aandacht voor de harde noodzaak om fossiele brandstoffen vaarwel te zeggen wel eens kunnen doen vervagen, waarschuwen tientallen wetenschappers.
Deze polaire geotechnieken zijn erop gericht de planeet op onconventionele manieren af te koelen, zoals het kunstmatig dikker maken van zee-ijs of het in de atmosfeer brengen van kleine, reflecterende deeltjes. Ze hebben aandacht gekregen als potentiële toekomstige instrumenten om de opwarming van de aarde te bestrijden, naast het verminderen van de CO2-uitstoot, in de gedachte dat alles beter is dan afscheid nemen van het fossiele tijdperk.
Meer dan veertig onderzoekers betogen dat die technieken ernstige milieuschade kunnen veroorzaken en dringen er bij landen op aan zich simpelweg te richten op het bereiken van netto-nul, de enige zekere manier om de opwarming van de aarde te beperken. Geomanipulatie – het doelbewust ingrijpen in het klimaatsysteem van de aarde om de gevolgen van de opwarming van de aarde tegen te gaan – is een van de meest controversiële gebieden binnen het klimaatonderzoek, stellen ze.
Sommige vormen van geotechnieken worden breed geaccepteerd. Zo is het verwijderen van de opwarmende koolstofdioxide uit de atmosfeer door bomen te planten onderdeel van netto-nulinspanningen. Netto-nul betekent het in evenwicht brengen van de hoeveelheid opwarmende “broeikasgassen” die door menselijke activiteiten worden geproduceerd met de hoeveelheid die actief uit de atmosfeer wordt verwijderd.
“Doordat de zichtbaarheid en het optimisme dat ze opleveren, omgekeerd evenredig is aan hun haalbaarheid en volwassenheid, leiden deze technieken af van de enige oplossing voor klimaatverandering: het snel verminderen van de uitstoot van broeikasgassen”, waarschuwt hoofdauteur Martin Siegert, glacioloog aan de universiteit van Exeter (VK). Polaire geotechniek vertraagt ook het aanpassingsvermogen van kuststeden aan de stijgende zeespiegel – verergerd door smeltend landijs – voegt paleoklimatoloog en medeonderzoekster Valérie Masson-Delmotte eraan toe.
Geen van de bestudeerde vijf processen lijkt haalbaar. Zo is er het idee om honderdduizenden tonnen zonlichtreflecterende deeltjes, zoals sulfaatdeeltjes, de stratosfeer in te sturen, met name aan de polen, om de temperatuurstijging te verminderen. Drijvende gordijnen, 150 tot 500 meter hoog en enkele tientallen kilometers lang, zouden aan de zeebodem kunnen worden verankerd, tussen 700 en 1000 meter diep, om te voorkomen dat warm water de ijskappen bereikt en doet smelten.
Wetenschappers experimenteren ook met methodes om het ijs dikker te maken door zeewater op te pompen en het over het ijsoppervlak te verspreiden, waardoor het bevriest, hetzij door microkristallen van glas te verspreiden om de zonlichtreflectie (albedo) van de uitgestrekte witte vlakten te vergroten. Sommige radicalere ideeën, zoals het reflecteren van zonlicht, pakken de symptomen van klimaatverandering aan in plaats van de oorzaken, stelt Siegert.
Duur, riskant en slecht voor het milieu
Geen van de vijf bestudeerde processen, waarvan de meeste nog niet op op grote schaal zijn getest, lijkt haalbaar. Het boren van de ijskappen zou bijvoorbeeld betekenen dat er duizenden putten in het ijs moeten worden geboord, tot enkele kilometers diep, op zoek naar water waarvan de precieze locatie onbekend is, wat een enorme hoeveelheid energie zou kosten. Wat betreft de verdikking van het ijspakket: tien miljoen pompen zouden nodig zijn om 10% van de Noordelijke IJszee te bedekken.
Siegert: “Deze technieken zijn extra complex en moeilijk uitvoerbaar aangezien de poolgebieden tot de meest onherbergzame omgevingen ter wereld behoren om in te werken. De locaties zijn moeilijk bereikbaar en er is een groot risico op botsingen met ijsbergen.”
Daarnaast kosten de diverse ingrepen handenvol geld en is het maar zeer de vraag wanneer ze kunnen worden ingezet. Begin er maar niet aan, zeggen Siegert c.s., en zet vol in op het afdanken van de fossiele brandstoffen.
Zelfs sommige voorstanders van geotechnisch onderzoek zijn het erover eens dat dergelijke ingrepen in het beste geval een aanvulling zijn op netto-nul, geen vervanging. “De noodzaak van emissiereducties staat buiten kijf, bijna alles wat we doen zonder dat is zinloos”, stelt Shaun Fitzgerald, directeur van het centrum voor klimaatreparatie van de universiteit van Cambridge, die betrokken was bij enkele van de genoemde projecten. De beoordeling roept zeer terechte zorgen op over sommige ideeën, stelt hij, maar zouden wel afgewogen moeten worden tegen de risico’s van de steeds verder oprukkende aardopwarming. Help (denk ik=as dan).
,
Bronnen: BBC, le Monde