Timothé Beaufils (afb: PIK)

Begin 2026 heeft de EU haar binnenlandse koolstofbeprijzing uitgebreid naar belangrijke producten van buiten de EU-grenzen. Dit wordt beheerd via het “koolstofgrensheffinsmechanisme” (een soort broeikasbelasting). Exporteurs van klimaatschadelijke goederen naar de EU moeten een klimaattarief betalen, tenzij hun land een eigen broeikasgasbelasting hanteert.
Een recente studie maakt aannemelijk dat deze toeslag EU-handelspartners zou kunnen stimuleren om ook koolstofbeprijzing in te voeren. Met name Canada, Japan, Taiwan en Zuid-Korea worden als waarschijnlijke kandidaten gezien, wat zou leiden tot 73% meer vermeden CO₂-uitstoot in vergelijking met de situatie waarin alleen de EU haar klimaatbeleid toepast, zo blijkt uit deze studie.
“Het koolstofgrensheffingsmechanisme is bedoeld om de EU-industrie in staat te stellen te decarboniseren en tegelijkertijd concurrerend te blijven, maar wat er buiten de EU gebeurt, is minstens zo belangrijk”, legt hoofdonderzoeker Timothé Beaufils van het Potsdammer klimaatinstituut PIK uit.
“We zien nu al dat andere landen, zoals Brazilië en Turkije, reageren op het koolstofgrensheffingsmechanisme met een eigen koolstofprijs. We hebben een nieuw raamwerk ontwikkeld om dit effect van beleidsverspreiding te schatten. Het geeft een sterke indicatie dat de Groene Akkoord van de EU inderdaad de potentie heeft om het klimaatbeleid in andere landen te stimuleren.”
De studie is gebaseerd op een speciaal ontwikkeld economisch model dat twee onderzoekslijnen combineert: handelseconomie en speltheorie. Op basis van hun economische belangen kiezen handelspartners ervoor om het klimaattarief aan de EU te betalen of een eigen koolstofprijs in te voeren en zich zo aan te sluiten bij wat de studie een ‘klimaatcoalitie’ noemt.
Gedetailleerde handelssimulaties worden gebruikt om deze beslissingen te onderbouwen. Deze beslissingen zijn afhankelijk van de hoogte van de koolstofprijs, de precieze vormgeving van het mechanisme en de landen die al deel uitmaken van de coalitie.

De koolstofprijs van het koolstofgrensheffingsmechanisme voor import is momenteel van toepassing op staal, ijzer, aluminium, cement, meststoffen, elektriciteit en waterstof. Om het stimulerende effect ervan op internationale klimaatsamenwerking te beoordelen, gebruikte de onderzoekers empirische gegevens over handelsstromen voor 56 economische sectoren en 43 landen in hun rekenmodel. Op basis van deze cijfers modelleerden de onderzoekers het klimaatbeleid van de EU bij een koolstofprijs van 100 dollar per ton.

Domino-effect

De modelanalyse laat een aantal opvallende domino-effecten zien. Zonder grensaanpassing leidt de Europese koolstofprijs tot een vermindering van de binnenlandse Europese emissies met 505 miljoen ton CO₂ per jaar.
Buiten de EU nemen de emissies echter toe, waardoor de wereldwijde emissies slechts met 305 miljoen ton dalen. Dit komt doordat andere landen de energie-intensievere producten gaan leveren en bovendien profiteren van lagere wereldmarktprijzen als gevolg van de uitbanning van fossiele brandstoffen in Europa. De klimaatbescherming van de EU kent daarom een ​​enorm ‘koolstoflek’ dat 40% van de Europese emissiereductie tenietdoet.

Met de grensheffing is dat koolstoflek veel kleiner, slechts 15% in plaats van 40% voorheen, hetgeen resulteert in een wereldwijde reductie van 399 miljoen ton CO₂-uitstoot. Met een beleidsreactie van handelspartners bedraagt ​​de wereldwijde emissiereductie 691 miljoen ton, een verdere reductie van 73% bovenop het effect van het EU-klimaatbeleid alleen, stelt het persbericht.
Vier landen – Canada, Japan, Zuid-Korea en Taiwan – ontlopen de extra last van de grensheffing door hun eigen koolstofbeprijzing in te voeren en zich zo bij de klimaatcoalitie aan te sluiten. Aanvullende modelberekeningen tonen aan dat uitbreidingen van de grensheffing naar andere sectoren het voor meer landen, waaronder de VS, aantrekkelijk zouden kunnen maken om zich bij de klimaatcoalitie aan te sluiten.

China

China zou momenteel alleen deelnemen als de koolstofprijs lager zou zijn dan 20 dollar per ton. Hoewel de exacte kwantitatieve bevindingen van de studie afhangen van specifieke modelaannames, blijft de belangrijkste bevinding dat de EU-grensheffing de invoering van koolstofbeprijzing stimuleert, geldig onder een breed scala aan modelaannames.
“Onze bevindingen ondersteunen en kwantificeren de hypothese dat de EU-grensheffing een zogenaamd Brussels effect kan veroorzaken”, stelt PIK-onderzoekster Leonie Wenz. “Dat betekent dat, vanwege de centrale positie van de EU in internationale toeleveringsketens, beleid dat in Brussel wordt aangenomen, doorwerkt buiten de EU. Meer klimaatactie leidt tot nóg meer klimaatactie. Dit kan een belangrijke rol spelen bij klimaatmitigatie, vooral als internationale onderhandelingen over klimaatmitigatie vastlopen.”

Bron: psych.org