Als de broeikasgasuitstoot hoog blijft (toename 2,5 ppm per jaar) stort de Golfstroom al bij een opwarming van 2°C in, terwijl die bij lage toename (zwart) redelijk stabiel blijft (afb: René van Westen et al./Nature Climate Change)

Al jaren twisten klimaat- en zeeonderzoekers over wat ‘onze’ Golfstroom gaat doen. Daar zijn in de loop der jaren heel wat elkaar tegensprekende berichten over verschenen. Nu beweren onderzoekers weer dat die Golfstroom tot stilstand kan komen als de aarde boven de 2°C opwarming uit komt, maar dat het tempo van opwarming dan wel hoog moet zijn.
De Golfstroom is het systeem van oceaanstromingen dat warm water vanuit de Caraïbische wateren naar het noorden transporteert. Het speelt een belangrijke rol in de herverdeling van warmte over de planeet en draagt ​​bij aan een relatief mild klimaat in West-Europa.
Tot nu toe werd aangenomen dat de Golfstroom zou kantelen en instorten bij een opwarming van 4°C. Onderzoekers van het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek in Utrecht stellen nu aan dat er meer aan de hand is. “Onze resultaten laten zien dat er niet per se een vaste temperatuur is waarboven de Golfstroom onvermijdelijk instort”, zegt hoofdauteur René van Westen. “De stabiliteit van de circulatie hangt af van hoe snel het klimaat verandert.”

Om te onderzoeken hoe de snelheid van klimaatverandering de sterkte beïnvloedt, hebben Van Westen en zijn collega’s een klimaatmodel twee keer uitgevoerd. In hun simulaties gebruikten ze een geleidelijk toenemende hoeveelheid atmosferische CO₂, maar met verschillende snelheden. In de ene simulatie stegen de CO₂-concentraties langzaam (0,5 ppm per jaar) in de andere veel sneller (2,5 ppm per jaar), vergelijkbaar met de huidige snelheid.
Bij langzame opwarming bleef de Golfstroom stabiel tot ver na +4°C en stortte deze zelfs bij +5°C opwarming niet in. Bij snelle opwarming stortte die al in bij ongeveer +2°C. “We hebben bewust gekeken naar een scenario dat veel langzamer verloopt dan wat we nu meemaken”, zegt mede-auteur Reyk Börner. “Daardoor konden we het effect van de opwarmingssnelheid isoleren, onafhankelijk van hoe warm het uiteindelijk wordt.”

Aanpassingsvermogen oceanen

De verklaring hiervoor ligt in hoe de oceaan zich kan aanpassen aan veranderingen. Bij langzame opwarming heeft de hele oceaan, van het oppervlak tot de diepste lagen, de tijd om zich geleidelijk te reorganiseren en aan te passen aan de veranderende omstandigheden, stellen de onderzoekers. Bij snellere opwarming kan de oceaan het simpelweg niet bijbenen.
Volgens de onderzoekers ligt het kritische opwarmingstempo rond de 0,3°C per decennium, een tempo dat de wereld al nadert. Van Westen vergelijkt het met autorijden: “Als je op een muur afrijdt, is het logisch om eromheen te sturen. Daarvoor moet je remmen, anders vlieg je van de weg af. Als het om de opwarming van de aarde gaat, trapt de wereld momenteel nog steeds extra hard op het gaspedaal.”

De nieuwe studie verklaart waarom de resultaten van dergelijke studies kunnen verschillen en waardoor de geschatte temperatuurdrempels variëren tussen klimaatmodellen en emissiescenario’s. Hoewel de Golfstroom een kritische drempel voor smeltwater heeft, bestaat er geen universele temperatuurdrempel. De stabiliteit van de stroming hangt in plaats daarvan af van het tempo van de opwarming: hoe sneller het klimaat opwarmt, hoe kwetsbaarder de Golfstroom wordt, terwijl een langzamere opwarming ervoor zorgt dat deze stabiel blijft onder aanzienlijk hogere niveaus van opwarming van de aarde.

Klimaatbeleid

Dit zou gevolgen kunnen hebben voor het klimaatbeleid. Veel van het huidige beleid is gericht op het beperken van de uiteindelijke piektemperatuur. Dit is soms gebaseerd op zogenaamde overschrijdingsscenario’s: tijdelijke opwarming van de aarde voorbij die grens, in de veronderstelling dat toekomstige ‘oplossingen’ de temperatuur later weer kunnen verlagen.

Volgens Van Westen is die veronderstelling riskant. “Een kantelpunt dat een ineenstorting van de Golfstroom veroorzaakt, zou al tijdens zo’n tijdelijke overschrijding kunnen worden bereikt. Als dat eenmaal gebeurt, kan het niet zomaar ongedaan worden gemaakt. Het is vergelijkbaar met koraalriffen. Als die eenmaal afsterven door de opwarming van de oceaan, komen ze niet meer terug, zelfs niet als de temperatuur later weer daalt.”
Als het beleid zich alleen richt op de uiteindelijke piek van de opwarming, is het misschien al te laat. De onderzoekers stellen daarom dat emissiereducties die gericht zijn op het beperken van de snelheid van de opwarming van de aarde een eigen plaats op de beleidsagenda verdienen.

Bron: phys.org