Directe ontbossing door mijnbouw in Sub-Sahara. Daarnaast verdwijnt ook bos door activiteiten en infrastructuur rond die mijnbouw zoals wegen en woningen (afb: David Edwards et al./Nature)

De vraag naar mineralen uit Afrika ten zuiden van de Sahara, de Sub-Sahara, neemt snel toe. Als de mijnbouwactiviteiten slecht worden beheerd, vormt de uitbreiding ervan een grote bedreiging voor de tropische bossen op het hele continent. Onderzoekers rond David Edwards van de universiteit van Cambridge analyseerden de door mijnbouw veroorzaakte ontbossing in Afrika. Ze gebruikten daarvoor continentale gegevens over landgebruik na ontbossing bij 16 627 mijnen tussen 2001 en 2020.
In totaal was 187 000 hectare bos verdwenen door mijnbouwactiviteiten. Ze schatten dat mijnbouw ook een extra toename van 8,0 procentpunten (pp) in ontbossing binnen 1 km van een mijn veroorzaakt, vergeleken met niet-mijnbouwgebieden. Verhoogde ontbossing (1,1 pp) houdt aan tot 20 km van mijnen, zelfs na tien jaar.
Voor elke hectare directe ontbossing als gevolg van de mijnbouwactiviteiten, veroorzaakt mijnbouw gemiddeld 34 hectare extra verlies buiten het mijngebied binnen vijf jaar door nevenactiviteiten, waaronder landbouw en nederzettingen, stellen Edwards c.s. Mijnen die kobalt en koper winnen – belangrijke mineralen voor de energietransitie – veroorzaakten de grootste hoeveelheid extra ontbossing.
Het opnemen van ontbossing buiten het mijngebied in milieueffectrapportages voor nieuwe mijnbouwprojecten is cruciaal om te zorgen voor ontbossingsvrije of netto-verliesvrije toeleveringsketens voor kritieke mineralen en om toekomstig door mijnbouw veroorzaakt bosverlies in Sub-Sahara Afrika te verminderen, stellen de onderzoekers.

De vraag naar metaalertsen en mineralen stijgt snel. De winning van metaalertsen is sinds 1970 verviervoudigd, wat een snelle economische groei heeft gestimuleerd, schrijven de onderzoekers. Het totale volume aan materiaalvoorraden dat wordt gebruikt in gebouwen, infrastructuur en machines is tussen 1990 en 2010 23 keer zo groot geworden.
Bovendien heeft de omzetting van valuta in goud tijdens mondiale perioden van financiële onrust de exploitatie van goud doen toenemen, en heeft de mondiale verschuiving naar hernieuwbare energie de vraag naar belangrijke energietransitiemineralen zoals kobalt, lithium en koper, verder doen groeien.

Wereldwijd bedreigt mijnbouw direct 8% van de gewervelde diersoorten en veroorzaakt wijdverbreid verlies van leefgebied. Dit is des te zorgelijker aangezien meer dan 20% van het resterende intacte tropische bos zich in delfstoffen-, gas- of oliewingebieden bevindt, waarvan er vele zich nog in de exploratiefase bevinden.
Meer mijnbouw heeft directe gevolgen voor bossen wanneer land wordt gekapt voor mijnbouwputten of -schachten, verwerking ter plaatse, steenhopen of opslagfaciliteiten voor residuen. Meer dan 325 000 hectare tropisch bos is tussen 2000 en 2019 rechtstreeks verloren gegaan door industriële mijnbouw. Door uitsluitend te focussen op de voetafdrukken van mijnen wordt echter voorbijgegaan aan bijkomende antropogene activiteiten buiten de locatie die indirect door mijnbouw worden veroorzaakt, waaronder de aanleg van havens, wegen en spoorwegen, nederzettingen en landbouwexpansie. Elk van deze activiteiten leidt tot verdere ontbossing en vergroot de toegankelijkheid van bossen, waardoor de jacht en het zetten van vallen wordt vergemakkelijkt.

Uiteenlopende schattingen

Pogingen op nationale schaal om de totale ontbossing buiten het terrein als gevolg van mijnbouw te schatten, variëren aanzienlijk van een niet-detecteerbare nettoinvloed in Zambia en Madagaskar tot aanzienlijke netto-negatieve gevolgen in de Democratische Republiek Congo (DRC) en Brazilië. Die variabiliteit benadrukt de noodzaak van beoordelingen op continentale schaal van de ruimtelijke en temporele invloed van mijnbouw op directe en externe (indirecte) ontbossing, schrijven Edwards en de zijnen.

Sub-Sahara-Afrika heeft de grootste bekende mondiale reserves van veel strategisch belangrijke mineralen, waaronder 48% van de kobalt- en mangaanreserves. Buitenlandse investeringen zijn snel gestegen en daarmee ook de mijnbouwactiviteiten.
De bossen in dit gebied bevatten wereldwijd vitale koolstofvoorraden en zijn rijk aan dieren- en plantensoorten. De onderzoekers vinden het van groot belang dat de uitbreiding van de mijnbouw duurzaam is en goed wordt beheerd over het hele continent (en elders, zou ik=as zeggen), al is de (=mijn) vraag of duurzame mijnbouw bestaat.

Bron: Nature