De energiebalans is ernstig verstoord door de broeikasgasuitstoot van de mens (afb: WMO)
De voortdurend broeikasgasuitstoot leidt tot een voortgaande opwarming van de atmosfeer en de oceaan en het smelten van ijs, aldus de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) van de Verenigde Naties. Deze snelle en grootschalige veranderingen hebben zich in enkele decennia voltrokken, maar zullen honderden en mogelijk zelfs duizenden jaren lang voor mens en natuur schadelijke gevolgen hebben.
Het WMO-rapport ‘State of the Global Climate 2025’ bevestigt dat van 2015 tot en met 2025 de warmste elf jaar ooit gemeten zijn en dat 2025 het op één na of op twee na warmste jaar ooit was, met ongeveer 1,43°C boven het gemiddelde van 1850 tot 1900. Extreme weersomstandigheden over de hele wereld – waaronder intense hitte, hevige regenval en tropische cyclonen – veroorzaakten verstoringen en verwoestingen en benadrukten de kwetsbaarheid van onze onderling verbonden economieën en samenlevingen.
De oceaan blijft opwarmen en koolstofdioxide absorberen. De afgelopen twee decennia heeft de oceaan jaarlijks ongeveer achttien keer het energieverbruik van de mens geabsorbeerd.
“De wereldwijde klimaatsituatie is zorgwekkend”, zegt VN-secretaris-generaal António Guterres. “De aarde wordt tot het uiterste gedreven. Alle belangrijke klimaatindicatoren staan op rood. De mensheid heeft zojuist de elf warmste jaren ooit (sinds het begin van de metingen; as) meegemaakt. Wanneer de geschiedenis zich elf keer herhaalt, is dat geen toeval meer. Het is een oproep tot actie.”
Voor het eerst is de energie(on)balans van de aarde opgenomen in het rapport als een van de belangrijkste klimaatindicatoren. De energiebalans van de aarde meet het (on)evenwicht aan energie dat de aarde bereikt en verlaat. Onder een stabiel klimaat is de hoeveelheid energie die van de zon binnenkomt ongeveer gelijk aan de hoeveelheid energie die het aardse systeem verlaat.
De toenemende concentraties van broeikasgassen – koolstofdioxide, methaan en lachgas – die warmte vasthouden, hebben dit evenwicht echter verstoord en zijn tot het hoogste niveau in minstens 800 000 jaar gestegen. De energieonbalans van de aarde is sinds het begin van de metingen in 1960 toegenomen, met name in de afgelopen twintig jaar. In 2025 bereikte de onbalans een nieuw ‘hoogtepunt’.
“Wetenschappelijke vooruitgang heeft ons begrip van de energiebalans van de aarde en van de huidige realiteit voor onze planeet en ons klimaat verbeterd”, zegt Celeste Saulo, secretaris-generaal van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). “Menselijke activiteiten verstoren het natuurlijke evenwicht steeds meer en we zullen de gevolgen hiervan nog honderden, zo niet duizenden jaren ondervinden.”
“Ons weer is van dag tot dag extremer geworden. In 2025 veroorzaakten hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen duizenden doden, troffen miljoenen mensen en leidden tot miljarden aan economische verliezen.”
Oceaanopwarming
Meer dan 91% van de overtollige warmte wordt opgeslagen in de oceanen, die fungeren als een belangrijke buffer tegen hogere temperaturen op het land. De warmte-inhoud van de oceanen bereikte in 2025 een nieuw record en de opwarming ervan is meer dan verdubbeld tussen de periode 1960 tot en met 2005 en 2005 tot en met 2025.
Nog eens 3% van de overtollige energie verwarmt en smelt ijs. De ijskappen op Antarctica en Groenland hebben beide aanzienlijk aan massa ingeboet en de gemiddelde jaarlijkse omvang van het zee-ijs rond de Noordpool was in 2025 was de laagste of op één na laagste ooit gemeten in het satelliettijdperk. De ijsbedekking rond Antarctica was de op twee na laagste ooit gemeten en het smelten van gletsjers gaat onverminderd door, aldus het rapport. Uitzonderlijk veel gletsjermassa ging verloren in IJsland en langs de Pacifische kust van Noord-Amerika in 2025.
De opwarming van de oceaan en het smeltende ijs zijn de drijvende krachten achter de langetermijnstijging van het gemiddelde zeeniveau, die sinds het begin van de satellietmetingen in 1993 is versneld. De opwarming van de oceaan en de zeespiegel blijft stijgen. Volgens projecties van het VN-Klimaatforum zal de opwarming van de oceanen en de zeespiegelstijging en de toename van de zuurgraad van de diepere wateren onomkeerbaar zijn op een tijdschaal van honderd tot duizend jaar.
Verslaving
Guterres: “In dit tijdperk van oorlog legt de klimaatcrisis ook een andere waarheid bloot: onze verslaving aan fossiele brandstoffen destabiliseert zowel het klimaat als de wereldwijde veiligheid. Het rapport van vandaag zou een waarschuwing moeten zijn: de klimaatchaos versnelt en uitstel (van effectief handelen; as) is dodelijk.”
Bron: WMO