Ministers uit bijna 60 landen komen deze week bijeen in de Colombiaanse stad Santa Marta voor wat de eerste wereldwijde conferentie over de uitfasering van fossiele brandstoffen wordt genoemd. De bijeenkomst is geïnitieerd door het gastland en, heel opmerkelijk, het Nederland van Dick Schoof. De Verenigde Staten zijn niet uitgenodigd.
De top vindt plaats tegen de achtergrond van de aanvalsoorlog van de VS en Israël tegen Iran, die een wereldwijde ‘energiecrisis’ heeft veroorzaakt. Die zou wel eens weldadig kunnen uitpakken voor de strijd tegen de klimaatverandering, al lijken de Europeanen zich vooralsnog vooral zorgen te maken over de stijging van de energiekosten die Trump en Netanyahu hebben veroorzaakt.

De tweedaagse conferentie omzeilt de klimaatonderhandelingen van de Verenigde Naties en weerspiegelt een groeiend ongeduld over het falen van die onderhandelingen om fossiele brandstoffen aan te pakken, de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde. Terwijl de regeringsdelegaties maandag arriveerden, protesteerden klimaatactivisten en inheemse groepen tegen fossiele brandstoffen in de straten en op de stranden van de Caribische havenstad, waar kolentankers de horizon van de oceaan bepalen.
De conferentie zal zeer waarschijnlijk geen bindende toezeggingen opleveren, maar een wetenschappelijk forum heeft de deelnemende regeringen gevraagd om onder andere een stopzetting van de uitbreiding van de fossiele sector te overweging te nemen.

Onder de deelnemers bevinden zich grote broeikasgasveroorzakers zoals Canada, Noorwegen en Australië en opkomende oliereuzen zoals Nigeria, Angola en Brazilië, samen met grote energieverbruikende landen in de Europese Unie, op kolen gebaseerde opkomende markten zoals Turkije en Vietnam en kleine eilandstaten die extreem kwetsbaar zijn voor klimaatschokken. De drie grootste uitstoters van broeikasgassen ter wereld – de VS, China en India – zijn niet aanwezig, evenmin als de olierijke Golfstaten.

Tijdens COP28 in Dubai hebben regeringen voor het eerst afgesproken om ‘afstand te nemen’ van fossiele brandstoffen en om de wereldwijde capaciteit voor hernieuwbare energie te verdrievoudigen en de verbetering van het energierendement te verdubbelen in 2030.
Deze maatregelen, samen met het terugdringen van de methaanuitstoot in de energiesector, zouden de wereld op weg moeten helpen naar het afscheid van fossiele brandstoffen en een aanzienlijke vermindering van de verwachte aardopwarming. Volgens Climate Action Tracker (CAT) zouden deze voornemens op de korte termijn de opwarming in de 21e eeuw onder de 2°C kunnen houden, maar als al zo vaak gezien in het recente verleden maken de landen niet al te veel haast met het uitvoeren van hun klimaatbeloften.
Het overstappen op ‘groene’ technologie gaat nog steeds te langzaam, de winst in energierendement is bescheiden en de winning van fossiele brandstoffen en de uitbreiding van de fossiele infrastructuur gaan grotendeels onverminderd door, aldus de organisatie.
De eerste Internationale Conferentie over de Overgang van Fossiele Brandstoffen (TAFF) in Santa Marta zal moeten vaststellen of de deelnemende landen in staat zijn om van beloftes over te gaan op daden. Dat begint met de grootschalige elektrificering van maatschappij die in toenemende mate afkomstig moet zijn van wind- en zonne-energie. En uiteraard zullen overheden geen geld meer mogen steken in de, met recht, fossiele sector. Dat alles zal moeten worden verwezenlijkt op een maatschappelijk gezien rechtvaardige manier gepaard met economische aanpassingen (met onder veel meer de vorming van een kringloopeconomie).

Dat zal voor verschillende vooral armere landen die zelf fossiele brandstoffen winnen een pijnlijke en moeilijke operatie kunnen worden. Zo heeft het besluit van Colombia om het zoeken naar nieuwe fossiele voorraden te staken de kwetsbaarheid van het land voor de afscheid van fossiel nog eens extra blootgelegd. Dat heeft de positie van het land om elders kredieten te werven niet vergroot.
Aan de andere kant laat zien dat Spanje met zijn (relatief) grote aandeel aan hernieuwbare bronnen in zijn elektriciteitsmix het land relatief ‘onkwetsbaar’ heeft gemaakt voor de huidige door Trump en Netanyahu veroorzaakte ‘energiecrisis’. Kredietverstrekkers hebben in deze een belangrijk aandeel in de overgang naar een ‘groene’ wereld.

Landenoverzicht CAT

De landen die in dit gedeelte worden besproken, spelen zeer verschillende rollen in het mondiale landschap van fossiele brandstoffen – van grote exporteurs tot snelgroeiende koplopers op het gebied van hernieuwbare energie – maar ze zijn allemaal cruciaal voor het succes van een transitie weg van fossiele brandstoffen. Hun recente trends in fossiele CO₂-uitstoot bieden een belangrijke achtergrond om te begrijpen hoever ze zijn gekomen sinds het Akkoord van Parijs in 2015 en hoeveel verder en sneller ze nog moeten gaan.
De organisatie die de klimaatactie bijhoudt, climateactiontracker.org, heeft geïnventariseerd hoe de landen die aan de bijeenkomst in Santa Marta deelnemen er voorstaan bij het terugdringen van de broeikasgasuitstoot. Dat lijkt nogal tegen te vallen.De onderstaande tabel laat zien dat voor de meeste van deze landen het aandeel van de wereldwijde fossiele CO₂-uitstoot is begonnen te dalen, wat aangeeft dat de transitie is ingezet, maar het tempo van de verandering is nog steeds veel te laag en de absolute uitstoot van veel van deze economieën blijft hoog.